Τα αισθήματα που δεν εκφράζονται δεν πεθαίνουνε ποτέ. Θάβονται ζωντανά και τα ξαναβρίσκουμε μπροστά μας σαν φαντάσματα
Προβλήματα στη διάθεση, το αυτοσυναίσθημα και την αντίληψη για τον κόσμο
Όταν ο συνολικός και σταθερός συναισθηματικός τόνος ενός ανθρώπου δημιουργεί κατά τρόπο έντονο και παρατεταμένο συναισθήματα αναιτιολόγητης θλίψης ή έξαρσης, τότε ο άνθρωπος αυτός βρίσκεται σε μία κατάσταση συναισθηματικής διαταραχής. Κάτι τέτοιο μπορεί να έχει σημαντική επίδραση τόσο στον τρόπο που ο άνθρωπος αυτός νοιώθει για τον εαυτό του, όσο και στην εξωτερική του συμπεριφορά αλλά και στην αντίληψη του για τον κόσμο.
Ενδεικτικά θα λέγαμε πως μπορεί να παρουσιάσει δυσκολίες στον ύπνο ή αντίθετα υπερυπνία, απώλεια όρεξης ενώ άλλοτε υπερφαγία, υπερβολική διέγερση ή τουναντίον επιβράδυνση και απώλεια ενεργητικότητας.
Περαιτέρω, συχνά κυριαρχούν συναισθήματα παρατεταμένης λύπης και αναξιότητας, ενώ το συναίσθημα της ευχαρίστησης απουσιάζει όπως επίσης και η σεξουαλική επιθυμία. Τέλος, ο άνθρωπος αυτός ενδέχεται να νοιώθει μία αδυναμία στην ικανότητά του να συγκεντρωθεί, περαιτέρω είναι πιθανό να βλαφτεί ή ικανότητά του για σκέψη, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να υπάρξουν από αλλόκοτες σκέψεις έως σκέψεις θανάτου.
Συνέπεια όλων αυτών δεν είναι μόνο μία σημαντική δυσφορία στον ίδιο τον άνθρωπο αλλά και μία σοβαρή δυσκολία έως και έκπτωση της κοινωνικής, διαπροσωπικής και επαγγελματικής του λειτουργικότητας. Κατά συνέπεια, η αναζήτηση βοήθειας με τον συστηματικό τρόπο που προσφέρει η ψυχοθεραπεία, συνεπάγεται κατ’ αρχάς την αποδοχή της ύπαρξης αυτής της δυσφορίας και την αναγνώριση της έκπτωσης της γενικότερης ενδεχομένως λειτουργικότητας. Κατά δεύτερο λόγο, η αναζήτηση ψυχοθεραπείας προϋποθέτει την αναγνώριση από έναν άνθρωπο της αξίας της ύπαρξής του, εξασφαλίζει τη δέσμευσή του σε ένα όραμα για το μέλλον του και εξελίσσει την επιθυμία του για μία καλύτερη ζωή.
Φοβίες, άγχη και ψυχαναγκασμοί με ή χωρίς βιώματα πανικού
Είναι σκόπιμο να κάνουμε τη διάκριση μεταξύ φόβου, άγχους και φοβίας: Ο φόβος συνιστά μία αρνητική αλλά εύλογη συναισθηματική αντίδραση απέναντι σε μία πραγματική και αναγνωρίσιμη απειλή. Το άγχος είναι μία εξίσου αρνητική συναισθηματική αντίδραση απέναντι σε μία μη αναγνωρίσιμη ή χαμηλής έντασης απειλή, ενώ η φοβία είναι ένας παράλογος και επίμονος φόβος απέναντι σε πράγματα που λογικά δεν προκαλούνε φόβο, με αποτέλεσμα κάποιος να τα αποφεύγει σθεναρά.
Κάποιοι άνθρωποι βιώνουν ένα υπερβολικό και ανεξέλεγκτο άγχος και ανησυχία για θέματα της καθημερινότητας, όπως η εργασία, τα οικονομικά και η υγεία, ενώ παράλληλα συχνά νοιώθουν κόπωση, πόνους, δυσκολεύονται στον ύπνο, πάσχουν από διάρροιες και άλλα πολλά.
Άλλοι άνθρωποι βιώνουν διαφορετικές μορφές φοβίας, που ξεκινάνε από τον φόβο απέναντι στην παρουσία συγκεκριμένων αντικείμενων ή καταστάσεων (όπως οι ενέσεις, το αίμα, τα Μ.Μ.Μ.) και φτάνουν μέχρι τον τρόμο απέναντι σε ειδικές κοινωνικές καταστάσεις ή το συνωστισμό. Ο φόβος απέναντι σε συγκεκριμένα ερεθίσματα αφορά στην ανησυχία ενός ανθρώπου ότι με τη σχετική επαφή θα υποστεί κάποια σωματική βλάβη. Αντίθετα, ο φόβος απέναντι σε κοινωνικές καταστάσεις αφορά στην αγωνία κάποιου ότι θα νοιώσει αμηχανία, που θα γίνει αντιληπτή, και ότι θα εκτεθεί στην παρατήρηση και την κριτική των άλλων. Η αγωνία αυτή ακολουθείται και από σωματικά συμπτώματα, όπως ταχυκαρδία, εφίδρωση, διάρροια, και ενδέχεται να οδηγήσει μέχρι και τον πανικό (με ναυτία, ρίγη, λιποθυμία κ.λ.π., αλλά και με παραισθήσεις, φόβο τρέλας, θανάτου ή καταστροφής). Περαιτέρω, οι επαναλαμβανόμενες βιώσεις πανικού ενδέχεται να οδηγήσουν κάποιον στην αποφυγή του συνωστισμού ή των στρεσογόνων συνθηκών, μέσα στα οποία δεν μπορεί να απευθυνθεί άμεσα σε γιατρό, οπότε ο άνθρωπος αυτός βιώνει το διπλό φόβο, τόσο της σωματικής βλάβης όσο και της έκθεσης στο κοινό.
Μία ειδική αντίδραση φόβου αλλά και ενοχής είναι και η έκφραση ψυχαναγκασμών και καταναγκασμών. Οι ψυχαναγκασμοί αφορούν σε επαναλαμβανόμενη εισβολή στο μυαλό ακατάλληλων σκέψεων (π.χ. για επιθετικές ή σεξουαλικές πράξεις), είτε σκέψεων που προξενούν έντονη ανησυχία (π.χ. μόλυνσης, αμφιβολίας ή ανάγκης για τάξη). Οι καταναγκασμοί από την άλλη είναι αναπόφευκτες επαναλαμβανόμενες πράξεις, για την εξουδετέρωση των ψυχαναγκασμών (π.χ. πλύσιμο χεριών, προσευχή, μέτρημα).
Θα πρέπει να επισημάνουμε πως τόσο οι ψυχοπιεστικές και τραυματικές καταστάσεις, όσο και το υπόβαθρο της υγείας ενός ανθρώπου συμπεριλαμβανομένου και του ενδεχομένου λήψης ουσιών είναι πιθανό να τον οδηγήσουν στην ανάπτυξη διαφορετικών μορφών φοβίας ή άγχους. Σε κάθε περίπτωση, η ψυχοθεραπεία γίνεται απαραίτητη, όχι μόνο για να ερμηνευτούν οι φόβοι και τα άγχη και να αναδυθούν τα νοήματα που ένας άνθρωπος τους έχει αποδώσει, αλλά και για να δοθεί εκείνη η ώθηση που θα τον οδηγήσει σταδιακά στην «απελευθέρωσή» του.
Σωματικά συμπτώματα χωρίς οργανικά αίτια
Πολλοί άνθρωποι παρουσιάζουν σωματικά συμπτώματα χωρίς όμως να υφίσταται κάποιο οργανικό αίτιο που να αιτιολογεί την εμφάνιση των συμπτωμάτων αυτών. Οι ενοχλήσεις αυτές προέρχονται από το νευρολογικό, το γαστρεντερικό, το γυναικολογικό, το καρδιοπνευμονικό σύστημα ή εκδηλώνονται σαν χρόνιοι πόνοι. Τέτοια συμπτώματα είναι η αφωνία, η τύφλωση, η κώφωση, η ναυτία, τα φουσκώματα, η διάρροια, ο ακανόνιστος καταμήνιος κύκλος, οι κεφαλαλγίες, οι πόνοι στα άκρα ή το στήθος και άλλα πολλά.
Άλλες φορές πάλι τα συμπτώματα αυτά προσβάλλουν την αισθητηριακή ή κινητική λειτουργικότητα ενός ανθρώπου ή προκαλούν σπασμούς. Έτσι ένας άνθρωπος μπορεί να παρουσιάσει παράλυση, αφωνία, τύφλωση, κώφωση, ψευδαισθήσεις, κρίσεις σπασμών και άλλα πολλά.
Τέλος, κάποιοι άνθρωποι εκδηλώνουν έναν υπέρμετρο φόβο πως πάσχουν από σοβαρή ασθένεια και μία υπερευαισθησία στις σωματικές διεγέρσεις με αποτέλεσμα να ερμηνεύουν τα σωματικά τους ερεθίσματα ως παθολογικά. Σε άλλες περιπτώσεις ο φόβος αυτός δεν έχει να κάνει με την ύπαρξη κάποιας σοβαρής ασθένειας, αλλά με την παρουσία κάποιας φανταστικής δυσμορφίας, η οποία μπορεί να αφορά τόσο σε επιμέρους ανατομικά στοιχεία όσο και στην συνολική εικόνα του σώματος.
Τα σωματικά συμπτώματα είναι σύνηθα χρόνια και συνιστούν τόσο σωματικές εκφράσεις ενός μοτίβου διαπροσωπικής διασύνδεσης του ενδιαφερόμενου, όσο και εκφράσεις συσχέτισης με τον ίδιο του τον εαυτό, εκφράσεις δηλαδή του αυτοσυναισθήματος. Στόχος της ψυχοθεραπείας είναι η σταδιακή ανάδειξη των διαφορετικών διαστάσεων των σωματικών συμπτωμάτων κατά τρόπο κυρίως βιωματικό, ώστε να επανέλθει η κοινωνική, διαπροσωπική και επαγγελματική λειτουργικότητα του ανθρώπου.
Φαινόμενα αμνησίας και διάσπασης της ταυτότητας & της αντίληψης
Στα βασικά χαρακτηριστικά των φαινομένων αυτών είναι δυνατόν να συμπεριλαμβάνονται τα ακόλουθα: Αδυναμία του ατόμου να ανακαλέσει από σημαντικά στοιχεία της προσωπικής του ζωής έως και όλη του τη ζωή, ξαφνική φυγή από τον τόπο εγκατάστασης ή εργασίας (σε περισσότερο ή λιγότερο απομακρυσμένες περιοχές) η οποία ενδέχεται να συνοδεύεται από σύγχυση ταυτότητας και ψυχολογικά συμπτώματα, διάσπαση της ταυτότητας και αισθήματα απομάκρυνσης από το σώμα, ενίοτε με την αντίληψη του περιβάλλοντος ως μη πραγματικού.
Είναι σημαντικό να σημειώσουμε πως ιδιαίτερα τραυματικά και στρεσογόνα γεγονότα, όπως πόλεμοι, φυσικές καταστροφές, απώλεια προσώπου του στενού κύκλου, κακοποίηση κατά την παιδική ηλικία και άλλα πολλά είναι δυνατόν να προκαλέσουν σε έναν άνθρωπο φαινόμενα όπως τα παραπάνω.
Είναι σκόπιμο να κάνουμε τη διάκριση μεταξύ φόβου, άγχους και φοβίας: Ο φόβος συνιστά μία αρνητική αλλά εύλογη συναισθηματική αντίδραση απέναντι σε μία πραγματική και αναγνωρίσιμη απειλή. Το άγχος είναι μία εξίσου αρνητική συναισθηματική αντίδραση απέναντι σε μία μη αναγνωρίσιμη ή χαμηλής έντασης απειλή, ενώ η φοβία είναι ένας παράλογος και επίμονος φόβος απέναντι σε πράγματα που λογικά δεν προκαλούνε φόβο, με αποτέλεσμα κάποιος να τα αποφεύγει σθεναρά.
Κάποιοι άνθρωποι βιώνουν ένα υπερβολικό και ανεξέλεγκτο άγχος και ανησυχία για θέματα της καθημερινότητας, όπως η εργασία, τα οικονομικά και η υγεία, ενώ παράλληλα συχνά νοιώθουν κόπωση, πόνους, δυσκολεύονται στον ύπνο, πάσχουν από διάρροιες και άλλα πολλά.
Οι αντιδράσεις αυτές συνιστούν αμυντικούς τρόπους αποσόβησης των τραυματικών εμπειριών. Η αποκατάσταση έρχεται σταδιακά και η ψυχοθεραπεία συντελεί στην ανάπτυξη της εναισθησίας και στην εγκαθίδρυση της λειτουργικότητας του ατόμου για μία υγιή ζωή.
Ρήξη των διαπροσωπικών και διαφυλικών σχέσεων
Αρκετοί άνθρωποι παρουσιάζουν μία πολύ σοβαρή έκπτωση στον τομέα των διαπροσωπικών και συναισθηματικών σχέσεων, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται τραγικά ο τομέας της αγάπης, της εργασίας, της κοινωνικής επαφής και η ποιότητα της ζωής τους συλλήβδην. Η σημαντική αυτή έκπτωση στις διαπροσωπικές και διαφυλικές σχέσεις δεν γίνεται αντιληπτή από αυτούς ως απόρροια μίας δύστοκης πλευράς της προσωπικότητάς τους, αλλά ως η προβληματική της συμπεριφοράς του σχετιζόμενου άλλου μαζί τους.
Οι συναισθηματικές αντιδράσεις των ανθρώπων αυτών ποικίλουν, είναι κατά κανόνα απρόσφορες και οι αντιλήψεις τους για τους εαυτούς τους και τους άλλους διαπνέονται από μία ακαταλληλότητα και ακαμψία. Το αποτέλεσμα είναι να βιώνουν μία σοβαρή ενόχληση και κατ’ επέκταση μία σοβαρή επιδείνωση της διαπροσωπικής, κοινωνικής και επαγγελματικής τους λειτουργικότητας.
Αρκετές φορές είναι δυνατόν να συμπεριφερθούν κατά τρόπο παράξενο ή εκκεντρικό, μπορεί να γίνουνε δραματικοί και κυκλοθυμικοί, άλλοτε αγχώδεις και φοβισμένοι, αποστασιοποιημένοι και απόμακροι ή παρορμητικοί και θυμωμένοι. Σε κάποιες περιπτώσεις εκφράζουν μία ατράνταχτη δυσπιστία και καχυποψία, μπορεί να διακατέχονται από παράδοξες σκέψεις και πεποιθήσεις, να αποζητούν μαγικές λύσεις, να εκφράζουν αμφιβολίες για τους άλλους ή χαμηλή εκτίμηση για τον εαυτό τους και πολλά άλλα.
Είναι σημαντικό να τονίσουμε πως οι άνθρωποι με σημαντικές δυσκολίες σαν τις παραπάνω τις περισσότερες φορές δεν αποζητούνε την ψυχοθεραπεία καθώς νοιώθουν πως τα προβλήματα τους πηγάζουν από τις δυσλειτουργικές συμπεριφορές των ανθρώπων με τους οποίου σχετίζονται και όχι από τις δικές τους. Είναι βέβαια ενδεχόμενο οι άνθρωποι που εντάσσονται σε αυτή την προβληματική να συνάπτουν μεταξύ τους σχέσεις, λόγω της έλξης που δημιουργούν τα αμοιβαία μοτίβα συμπεριφοράς, σε κάθε περίπτωση όμως είναι σημαντική η αναγνώριση της έκπτωσης της συνολική λειτουργικότητας και η αναζήτηση κατάλληλης ψυχοθεραπείας.
Ατομική Ψυχοθεραπεία Ενηλίκων
Η ατομική ψυχοθεραπεία ενηλίκων διά ζώσης διαθέτει μακρά πορεία στην ιστορία της ψυχοθεραπείας. Παρά το γεγονός ότι απέκτησε περισσότερο συστηματικές μορφές κατά τους τελευταίους αιώνες, η καταβολή της αναζητείται στα αρχαία χρόνια και διαθέτει μακρά εξελικτική πορεία. Παρακάτω περιγράφονται ενδεικτικά και συνοπτικά συνήθεις κατηγορίες ψυχικών δυσκολιών που έτυχαν ψυχοθεραπευτικής αντιμετώπισης με την ψυχαναλυτική αλλά και άλλες μεθόδους.
